كرده‌اند ، ولى در شمار ياران آن حضرت به حساب نمىآيند . تعداد شيعيان سياسى - كسانى كه نه به جهت اعتقاد به امامت امامان شيعه ، بلكه به دليل برترى شخصيت انسانى و سياسى اهل بيت از حاكميت آنها طرفدارى مىكردند - در عراق بسيار زياد بوده است . « 1 » اما كسى را ياراى اتكاى بدانان به منظور راه انداختن يك جنبش سياسى ، با حد اقل درصد پيروزى ، نبود . گفتگوى بريد عجلى با امام باقر عليه السّلام كه پيشتر ذكر شد نمايانگر اين حقيقت است . از ميان اصحاب امام ، چند نفر بيش از ديگران شهرت داشتند و بيش از نيمى از احاديث امام باقر عليه السّلام در جوامع حديث شيعه از طريق آنها نقل شده است . زرارة بن اعين ، معروف بن خربوز ، بريد بن معاوية عجلى ، ابو بصير اسدى ، فضيل بن يسار و محمد بن مسلم از كسانى بودند كه مصاحبت امام باقر و امام صادق عليهما السّلام را درك كرده و مورد تأييد و توثيق كامل علماى شيعه بوده‌اند . « 2 » امام صادق عليه السّلام دربارهء زاره فرمود : رحم الله زرارة بن اعين ، لو لا زرارة لاندرست آثار النبوة و أحاديث أبى . « 3 » خدا زراره را بيامرزد ، اگر او نبود آثار نبوّت و احاديث پدرم از بين مىرفت . افرادى نظير محمد بن مسلم ، معرفت عميقى به امام پيدا كرده و علم خود را تنها از طريق امام باقر و پس از وى از طريق امام صادق عليه السّلام برگرفتند ، او خود در اين باره مىگفت : ما شجرنى فى قلبى شىء قط الّا سألت عن أبى جعفر عليه السّلام حتى سألته عن ثلاثين ألف حديث و سألت ابا عبد الله ستة عشر ألف حديث . « 4 » دربارهء هر چيزى كه دچار ترديد شدم آن را از ابو جعفر عليه السّلام پرسيدم . از آن حضرت سى هزار حديث و از ابو عبد الله عليه السّلام شانزده هزار حديث پرسيدم . برخى از شيعيان ، محمد بن مسلم را فقيه‌ترين فرد شيعى دانسته‌اند . « 5 » جابر بن يزيد جعفى يكى ديگر از شيعيان معروف بود كه وقتى از امام باقر عليه السّلام حديث نقل مىكرد مىگفت : حدّثنى وصىّ الاوصياء و وارث علم الانبياء محمد بن على بن الحسين . « 6 » وصى اوصيا و وارث علم پيامبران محمد بن على بن

--> ( 1 ) . نگاه كنيد به بحث گونه‌هاى مختلف تشيع در كتاب « تاريخ تشيع در ايران » مجلد نخست . ( 2 ) . رجال الكشى ، ص 238 ( 3 ) . رجال الكشى ، ص 90 ؛ الاختصاص ، ص 66 ( 4 ) . الاختصاص ، ص 201 ؛ رجال الكشى ، ص 109 ( 5 ) . الاختصاص ، ص 203 ( 6 ) . الارشاد ، ص 28 ؛ حلية الاولياء ، ج 3 ، ص 183